?

Log in

No account? Create an account
Папярэдні запіс Share Наступны запіс
Некалькі слядоў з мінулага...
bartnicki
СурынДзедавыя казкі пра сапраўдны замак у Чарнобылі памятаю з дзяцінства. Яму іх расказваў яго дзед як і пра Княства Вялікае Літоўскае, слаўныя перамогі і часы… Як аказваецца, дзяржаў яго Станіслаў Сурыновіч не шмат – толькі 2 гады (1548-49 гг). Можа яно і добра, бо Чарнобыль датыкнуўся ўсяе Беларусі сам, але так хочацца там пабываць…

Першы ўспамін аб Сурынах (Сурыновічах – прозвішча азначала сына Сурына, замацавалася як асобнае пасля XVI ст.) сустракаецца з XV стагоддзя:

Сурын Пуцяціч

«Листъ воеводе Киевскому, князю Дмитрию Путятичу. Пожаловаше господарскому дворянину Сурину села Соколовичи въ Киевскомъ повете съ людьми.
20 октября 1493 года.
Самъ Александръ.
Воеводе киевъскому кн(я)зю Дмитрею Путятичу. Бил намъ чоломъ дворанин нашъ Суринъ и просил в нас села в Киевъскомъ повете, на имя Соколовичов, з людьми. Ино мы ему тое село Соколовичи с тыми людьми дали; нехай онъ тое село и люди держит со всимъ по тому, што здавна к тому селу слухало, а намъ с того служить. П(и)сан в Лиде, октября) 20 ден, инъдик(т) И.»
[1]

В 1507 году за господаря Сигизмунда:

«[1507.05] В Люблине, едучы с Кракова, и о г Люблина по дорозе едучи давано: Булъгаку Лисичанку на 13 копъ грошей з мыта киевского аргишового отмена. Сурину Путятичу на двенадцать копъ грошей з мыта киевъского аргишового отъмена...»
[2]

Сурын Павел
Імя гэтага Сурына прасочваецца з актавага запiсу ад 3 красавіка 1504: «На страстной недели в середу дворянину королевскому Павлу Сурыну пять локоть сукна лунского зеленого дано».[3]
Сусед і сваяк Вялаўскіх па Лісічах і Солтанах, дваранін господарскі Павал Сурын, увёў у зман вялікакняжаскую канцылярыю і выпрасіў у караля оўруцкіх баяраў Вялаўскіх і іх землі ў сваю ўласнасць. Пачалася судовая цяжба, аб якой захаваўся дакумент у Літоўскай метрыцы з выкладаннем радаводу баяраў Вялаўскіх:
Без даты (каля 1509-1510 гг.) Описанье сведецтва, учиненого черезъ Немиру, въ справе Суриново зъ Доротичомъ, которие се на него сослали о земъли, от того Сурина подъ Доротичомъ упрошоные.
«Што Суринъ а Доротичъ сослалися на мене, на Немиру, а я тое светъчу, што запомню: Перъво, за князя Семена Киевъского, дедъ и отецъ и дядьки его седели на отчизне своей; и князь Семенъ, на его деда Давыда и на его батька Павла и на дядьки его розъгневався, и отнявъ въ нихъ дедизну и отчизну ихъ, и отдалъ пану Федьку Горловичу; а ихъ самыхъ головами не далъ; и они пошли прочъ, къ Волыню, зъ жонами и зъ детьми и со со всими статки своими. И потомъ князь Семенъ Киевъски умеръ; ино его дедъ Давыдъ и отецъ его Павелъ и всии дядьки его били чоломъ господару Казимеру королю, абы имъ далъ, напротивъ тое ихъ отчизны, на чомъ седети. И господаръ король Казимиръ далъ деду и отцу и всимъ дядькомъ его, напротивъ ихъ отчизны, тыи земли, што теперь Суринъ у господаря его милости выпросилъ. Ино дедъ и отецъ и дядьки того Доротича съ тое отчизны своее, што въ нихъ князь Семенъ отнялъ, служивали коньми а въ панцырахъ, посполу зъ бояры Вруцкими; а съ коланъными людьми и съ слугами Ордынъскими не служивали, и жадного потягу не тягнули. А што имъ далъ господаръ Казимиръ король, напротив их отчизны, земли, и они съ тыхъ землъ по тому жъ служили, какъ и съ первое отчизны своее, а колану такежъ жадного не служивали. А после деда и отца и дядьковъ его, имъ Доротичомъ, тыи земли осталися, и они съ тыхъ земль, дедизны и отчизны своее, тепере по тому жъ конемъ служать, а колану жадного не служать. А какъ я запомню, за своее памяти, штожъ то и зъ веку слывуть бояре Велавскии. А для лепъшого сведомъя, ешче старей мене, во Вручомъ панъ Мезъ а Костюшко Митьковичъ, и мещанъ много старыхъ: нехай господаръ кажеть надто опытати ихъ, бо они еще большей помнять. А дядьку того Доротича, Анъдрею Глушку Велавъскому далъ господаръ Казимиръ король землю зъ братомъ его Яковомъ Покалевъскимъ, а другому дядьку его, Вольнянце, далъ господаръ другую землю, а третему дядьку его, Булъгаку, далъ господаръ третюю землю. А то господаръ давалъ имъ, напротивъ ихъ отчизны, што въ нихъ князь Семенъ за гневъ свой отнялъ. А тыи всии дядьки его калану не служать, а ни кому еще господаръ ихъ не роздавалъ.»
[4]

У 1510 пасля сведчання Няміра, лістоў Яцька Мезя і Косцюшка Міткавіча і іншых старажылаў оўруцкіх на імя гаспадара, і пасля паездкі Вялаўскіх ў Кракаў на аўдыенцыю да караля Жыгімонта І (Старога), супрацьстаянне Сурына і Вялаўскіх завяршылася іх поўнай перамогай:

1510.08.18 Вырокъ межи бояри Вруцкого повета вилавскими а межи дворенином г(оспо)д(а)ръским Суриномъ, которые их былъ упросил за простых людей.
«Жикгимонт, Божю милостью корол полскии. Смотрели есмо того дела, стояли перед нами очевисто, жаловали намъ тыи бояре Вруцкого повета вилавскии Малко а Андреи Доротичи, а Сенютичи, а Нестергеивич на дворанина нашого Сурина, штож онъ выпросилъ их в насъ за простых людей, а они поведили передъ нами, штожъ они звечныи бояре вилавскии, и сослали ся о томъ на всих бояръ вруцких. Ино панъ Янко Мезь и Костюшко Милгковичъ, и иншии земяне и мещане вруцкии писали к намъ поведаючи, штожъ они бояре звечные а не простыи люди, а служать намъ посполъ з ынъшими земяны вруцкими. И мы, того межи ними досмотревши, подлугъ сведоства пана Мезева и земянъ, и мещанъ вруцъких, при томъ теки есмо их зоставили и казали им зася намъ служит по-старому службою бояръскою, а Суринъ вжо в них не маеть вступати ся вечно. И на то есмо имъ дали сесь нашъ листъ судовый з нашою печатю. Писан в Кракове, августа 18 день, индикт 13.»
[5]

Духна Волкаўна Сурынова
Дачка Ваўчка Раманавіча (родная сястра Міхайла Кезгайлавіча), пляменніца Булгака Лісічонка [6] па маці, а па бацьку - оўруцкага старасты Сенькі Раманавіча (1506-1507), была замужам за Сурынам Пуцяцічам. У «Потверженье земянце киевъской Сурыновой Духне Волковъне и с(ы)ну ее Стасю Сурыновичу на именья Ваверцы и Сеньковщыну, и местъце во Вручомъ, водлугь суду пана воеводы виленьског(о)» от 1522. 07. 26 «Сурыновая Духна Волковъна и зъ сыномъ своимъ Стасемъ Сурыновичомъ получила Ваверцы а о Сенъковъщыну, а о местъцо во Въручом, как именье дядка ее Булгака Лисиченъка» (дядько по матери Духны):

«Жыкгимонътъ, Божю м(и)л(о)стью. Била намъ чоломъ земянъка киевъская Сурыновая Духна Волковъна и зъ сыномъ своимъ Стасемъ Сурыновичомъ о томъ, штож первеи сего будучы намъ в Городне з розсказанья н(а)шого смотрели их воевода виленьскии, канъцлер н(а)шъ, деръжавъца мозырскии, панъ Олбрахтъ Мартинович Кгашътолтъ з бояры слуцъкими и з Бугушомъ Борсуковичом а Солвомъ Зверовичом, а зъ земяны киевъскими зъ Яцкомъ а Федкомъ Елцевичы о именье дядка ее Булгака Лисиченъка, о Ваверцы а о Сенъковъщыну, а о местъцо во Въручом, имъ тыи именя и местъцо во Вручомъ, и съ сыном ее, прысудили и на то еи листь свои судовыи дали, которы ж они листь судовыи перед нами вказывали, и била намъ чоломъ, абыхмо еи на то дали н(а)шъ листь и то потъвердили еи нашымъ листомъ. Ино мы, выслухавъшы того листу судового, на то дали есьмо еи сес н(а)шъ листь и тыи именья Воверъцы и Сенъковъщыну, а местъцо во Вручомъ, потъверъжаемъ симъ нашымъ листомъ, нехаи она тыи именья и местъцо во Вручомъ держыть водлугъ суда и листу судового пана воеводы виленьског(о).»
[7]

Пашырылася ўладанні Сурынаў таксама дзякуючы спадчыне Духны, пляменніцы Лісічонка пасля смерці бяздзетнай Федзі Балгакавай.
Так, дачка Булгака Лісічонка - Федзя Балгакава па мянушцы Лісіч была замужам за Івашка Нямірычам і валодала сялом Вараўцы, як сваёй вотчынай. Але яна не пакінула па сабе нашчадкаў , адна я частка маёмасці ў Кіеўскім павеце перайшла Нямірычам, а іншая частка Сурынам. Гаворка ідзе пра Варевцы на рацэ Ушы , Сянькоўшчыне і маёнтку ў Оўручы, а таксама маёнтку на рацэ Чырвонай («селыща Ивонинцовъ , ляжачы пры речце Чырвонай, раллі, сеножатей, і млына»).
З прывілею земляніну оўруцкаму Івашку Нямірычу ад 7 жніўня 1510 года:

«Жикгимонт, Божю милостью корол и великий княз. Билъ намъ чоломъ земянин вруцкии Ивашко Немиричь о томъ, штожъ дворанинъ нашъ Суринъ впросилъ былъ в нас именье отчизное жоны его, Болъгаковы дочки Лисича Феди, на имя Варевъци, о чомъ жо мы перъвеи сего вже межи ними смотрели и тое именье Варевци жоне его Булъгаковой дочце присудили и листъ нашъ судовыи еи на то дали, нижли не казали есмо были еи за тымъ Ивашкомъ Немиричомъ быти, а то для тое причины, што помовено было на него, ижъ онъ зъ зрадцою нашимъ з Глинскимъ был и панства, землю нашу, казилъ. И потомъ тотъ Ивашко Немиричь билъ нам чоломъ и поведилъ перед нами, штожъ он мешкалъ въ зрадъци нашого у Ивана Глинского, а тое рады их не былъ сведомъ, и коли вже врозумелъ по нихъ, ижъ они таковую [зраду] вмыслили и стали напротивъку насъ господара, онъ послалъ отца своего Немиру до гетъмана нашог(о), кн(я)зя Косътянътина Ивановича Острозъского, прирожоному г(о)с(по)д(а)ру своему, служити и тежъ поведаючи, ижъ великий кн(я)зь московъскии дворянина нашого Остафъя Дашковича маеть до зрадци нашого Глинъского прислати, и кн(я)з деи Костянтинъ напротивъку того до мене отъписалъ жадаючи мене, ажъбыхъ тамъ змешкалъ до тыхъ часовъ, поки Остафеи тамъ з Москвы будеть, и до Остафъя деи тежъ в той речи кн(я)зь Костянтинъ писал, ажъбы ся на веру предковъ своих и свою, и тежъ на ласку вашое м(и)л(о)сти панскую впамяталъ и вашои бы м(и)л(о)сти, г(о)с(по)д(а)ру своему прирожоному, служилъ, и я деи, подлугъ науки кн(я)зя Костянтиновы, Остафъя тамъ дождалъ и листъ князя Костянътиновъ ему далъ, а самъ есми втекъ до Вручого, и тыи онъ листы кн(я)зя Костянтиновы, который же писанъ до Остафъя и до него тежъ, … Немири тут зоставуючи его при … выправенем се от зрады и при именю жоны его Варевцах, и при инших всих именях и маетъностях.
»[8]

Прамы або нават ўскосны ўдзел Булгака Лісічонка у паўстанні Глінскіх (яго дачка Федзя замужам за даверанай асобай і слугой Івана Глінскага - Івашкам Нямірычам), пераход зямель іншым родах ў якасці посага або гаспадарскай волі, спусташальныя набегі крымскіх татараў на паўночна-ўкраінскія землі, прывяло да таго, што пачынаючы з першай паловы XVI стагоддзя Лісічыны ўжо не валодаюць землямі ў Кіеўскім павеце, а род Булгака Лісіча ў адсутнасць нашчадкаў згасае.[9]

У лісце Жыгімонта ад 31 жніўня 1518 года па спрэчцы за родавыя ўладанні з сястрой Сямёна Полаза, гэта значыць жонкай брата Духны, Міхайлы Воўчкавіча - Міхайлавай, ўдаве Сурынавой Духне з дзецьмі былі прысуджаны маёнтка ў Оўруцкім і Кіеўскім паветах:

«…Выступовичъ половицу, а Ильинцов половицу, а Шепеличъ половицу; которую ж половину Шепеличъ панъ Сенюшко на церковъ Пречистое Богоматери Печерское Киевъское въ шестидесятъ копахъ грошей записалъ; а в поли селишча: Дмитровичы, а Морулинъ, а Рокитное, а Ольшаницу, а на Роси езъ, а два члвки въ Солътегаеве…»
«Мацярызныя» маёмасьці Варевцы і Сельцы ў Оўруцкім павеце, запісаным перш «братанічам» Івашкам сваёй маці Міхайлавай, па жываце яе таксама прысуджаны Сурынавой Духне з дзецьмі.[10]

Духна Сурынова мела двух сыноў: Станіслава і Няміра, якія ў 1545 валодалі сёламі ў Кіеўскім ваяводстве - Сакаловічы, Белыя Беражы, Робоўшчына, Шыпілавічы, Ілінцы, Варевцы, Вайнякоўшчына, Рэмезавічы, Гаўрылкаўцы, Салавевіч, Сніжын, палац Гуніч, пустаўшчыны Драчылоўская, Чэрнятынская , Зайкоўская.[11]

У 1548 Станіслаў атрымаў ад караля Чарнобыльскі замак на два гады; ён меў сыноў: Герасіма і Пацея. Герасім быў жанаты на Марыяне Стэфанаўне Стэцкай. Тая ж Духна Сурынова мела дачок: Тамілу за Ёзэфам Малышкам і Палонію за Кандратам Кнегінінскім. У далейшым нашчадкі Духны Сурынавой страцілі свае ўладанні ў Рокітном і Альшаніцы, асабліва пасля бітвы пад Альшаніцай з татарамі ў 1527 (маёнткі спустошаныя татарамі).[12]

З сярэдзіны XVI стагоддзя нашчадкі зямляне кіеўскія Сурыны рассыпаюцца, губляюць свае маёмасці, якія знішчаны татарамі. Далей Сурыновічы ўзгадваюцца ў літоўскіх метрыках... У Расеі, у 1745 годзе Пётр Сурынын залічаны да дваран... Цяжка адшукаць повязь усяго дрэва нашчадкаў і давесці яго адносіны да зямянаў кіеўскіх.
lc349lc350


[1] Эгидийус Банионис. Лиетувос метрика, Книги 3, 2001
[2] Эгидийус Банионис. Лиетувос метрика: Книги 8, стр. 402, 2001
[3] Скарбовая книга. Литовские упоминки татарским ордам / Подг. М.В.Довнар-Запольский // Известия Таврической ученой архивной комиссии. Вып. 28. Симферополь, 1898, стр. 41
[4] Литовская метрика. Том I. Книга судных дел II, Лист 348—349 (482), стр. 1190—1192. Новые регесты: РГАДА, Фонд 389, оп.1, Дело 222, Лист 348 об. - 349 об. Опубл.: Русская историческая библиотека, издаваемая императорскою Археографическою комиссиею. Том XX, Петербургъ, 1903
[5] Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 8. Uzrasymu knyga 8 (1499—1514) [Литовская Метрика. Книга Записей, 8]. / Parenge A. Baliulis, R. Firkovicius, D. Antanavicius. — Vilnius: Ibidem, 1995. — 710 р. Knyga Nr. 8. Uzrasymu knyga 8 (1499—1514) [Литовская Метрика. Книга Записей, 8]. / Parenge A. Baliulis, R. Firkovicius, D. Antanavicius. — Vilnius: Ibidem, 1995., стр. 371
[6] киевский, овручский и черкасский боярин тюркского происхождения конца XV начала XVI века, участник заговора Глинских, потомок Якова Лисицы и Екатерины?, племянник Булгака. (Herbarz polski Kaspra Niesieckiego S.J. Статья «Jelec herbu Leliwa», страницы 476—480) На сестре Булгака Лисича был женат Волчко (Оберней) Романович — овручский староста с 1471 года. Предположительно, что Булгаки Лисичи — угасший род (1522 год). (Яковенко Н. Витоки роду Немиричів / Н. Яковенко // Mappa Mundi : зб. наук. пр. на пошану Я. Дашкевича з нагоди його 70-річчя. – Л. ; К. ; Нью-Йорк : Вид-во М. П. Коць, 1996. – С. 166-177)
[7] Эгидийус Банионис. Лиетувос метрика: Книги 12, стр. 121, 2001
[8] Эгидийус Банионис. Лиетувос метрика, Книги 7, 2001
[9] Aleksander Walerian Jabłonowski. Źródła dziejowe. Zieime ruskie. Ukraina. Kijow — Bracław (т. XX, стр. 27-32). Варшава, 1897
[10] Литовская Метрика. Книга Судных Делъ II (1505—1523), № 297, Лист 256—258 об.

  • 1
З Днём народзінаў :) Усяго самага лепшага!!

  • 1